Przedszkole Samorządowe Nr 32 z Oddziałami Integracyjnymi „Bajkowe Miasteczko” w Białymstoku.

 

Małe dziecko w integracji

     Termin „integracja” literatura słownikowa tłumaczy jako proces scalania, tworzenia harmonijnej i funkcjonalnej całości z części, zespolenie elementów w pewny całokształt.

        W pedagogice specjalnej integracja oznacza zwartość społeczną poprzez zharmonizowanie wszystkich jej detali, co wyraża się akceptacją wspólnych systemów, wartości, norm i ocen. A więc, idea przemian, stwarzanie osobom niepełnosprawnym godnych warunków do rehabilitacji, sposobów organizowania zajęć, umożliwienia uczestniczenia w życiu, dostępności do wszystkich instytucji i sytuacji społecznych, z których korzystają pełnosprawni obywatele. Ma to zbawienny wpływ na zacieśnianie więzi psychospołecznych między obiema grupami społecznymi. Nie bez przyczyny

integracja jest pojmowana jako wieloczynnikowy proces, umiejscowiony na kontinuum pomiędzy wyobcowaniem i akceptacją dokonujący się w wielu strukturach społecznych i przy obustronnych zależnościach, czyli uwarunkowany postawami społeczeństwa wobec niepełnosprawnych oraz polityką oświatową. Wymaga ona jednak wspierania, eliminowania czynników i sytuacji dezintegracyjnych, umożliwienia dla obu grup identycznych warunków maksymalnego, wszechstronnego rozwoju tak, aby osoba niepełnosprawna była sobą wśród innych. Stanie się to możliwe wtedy, kiedy proces integracji będzie miał swój początek we wczesnych fazach rozwoju człowieka, uwzględniając szeroki zakres dostępności wszystkich stopni edukacji. Oznacza to, że jedną z form edukacji alternatywnej jest integracyjny system kształcenia, polega on na możliwie pełnym włączeniu dzieci do masowych placówek oświatowych, przy uwzględnieniu ich specjalnych potrzeb edukacyjnych.

        Nie tylko szeroko pojęty dostęp do nauki jest celem integracji, który określa się jako normalizację. To również stworzenie w naturalnym środowisku dziecka jak najbardziej optymalnych warunków rozwoju do jego specyficznych potrzeb, które zapewnią mu wzrastanie i zdobywanie wiedzy w gronie rówieśników wytyczone podstawowymi prawami każdego człowieka, tolerancję i akceptację zbiorowości społecznej, dostęp do pracy, spędzania czasu wolnego, itd. A więc, idea integracji będzie miała sens wtedy, kiedy wszystkie dzieci będą „uczyły się żyć” razem, a nie w izolacji od siebie. Perspektywa wychowania, akceptacja dla idei tworzenia placówek, które nie tylko są dostosowane do możliwości psychofizycznych wychowanków, ale również te możliwości rozwijają kształtując jednocześnie pozytywne więzi psychospołeczne.

        Złożoność struktur oraz kierunek przemian nie jest ani łatwy, ani szybki, wymaga przygotowania środowiska społecznego: rodziców, opiekunów, wychowawców, pedagogów oraz samych dzieci. Jest to proces obustronny z pożytkiem dla jednych i drugich, gdzie wszyscy uczą się od siebie, mają możliwość nawiązania wzajemnych kontaktów i porozumienia i warto by było to, dominującym argumentem wszystkich oddziaływań wychowawczych. Między innymi dlatego, że wyznacza kierunek i pokazuje, jaki naprawdę ma być człowiek, kim jest dla drugiego człowieka, jakie jest miejsce dla innych w naszym osobistym modelu życia, szczęścia, rodziny.

     Każde dziecko ma prawo do szczęścia, uśmiechu, zabawy, poznawania świata również dzieci niepełnosprawne. Prawo do godnego, pełnego, satysfakcjonującego życia. Nie muszą one przebywać w odrębnych przedszkolach i być izolowane od swoich rówieśników. Wspólna nauka, zabawa, naśladownictwo uczą:

- umiejętności zgodnego współżycia i współdziałania w grupie, gdzie mimo poczucia odrębności ujawniają się podobne wartości, cele, potrzeby,

- bezpośredniego i naturalnego kontaktu, nawiązywania więzi koleżeńskich, umiejętności rozwiązywania konfliktów,

- rozumienia przyczyn niepożądanych zachowań,

-zaufania do drugiego człowieka, udzielania pomocy innym,

- akceptacji inności, tj. przyznania innym prawa do bycia innym,

- zharmonizowania funkcjonowania dzieci niepełnosprawnych i pełnosprawnych w grupie przedszkolnej, a więc nieodrzucenie tych, którzy mają inne możliwości i oczekiwania oraz potrzeby,

- ostrożności, życzliwości, otwartości i życia bez uprzedzeń,

- radości z sukcesów.

 

Z punktu widzenia społecznego, etycznego, prawnego, psychologicznego uznaje się, że równe szanse są prawem, nie przywilejem, integracja daje więc:

- możliwość zmiany nastawień społecznych w stosunku do dziecka niepełnosprawnego,

- gwarantuje prawo do bezpłatnego kształcenia publicznego w najmniej ograniczającym środowisku,

- tworzy środowisko sprzyjające rozwojowi osób niepełnosprawnych oraz zmniejsza szkodliwe dla dziecka skutki funkcjonowania odrębnych programów edukacyjnych.

         Integracja sama w sobie jest wartością i dążenie do jej osiągnięcia jest jednym z najważniejszych celów edukacji. To szkoła głębokiego humanizmu, która promuje takie cechy jak: sprawiedliwość, równość, cierpliwość, empatię. W niej dziecko rozwija kompetencje społeczne, uczy się współżycia z innymi i szacunku do inności, a także uczy się doceniać rolę rodziny oraz pogłębiać relacje z nią. Tak szeroko rozumiana integracja powinna mieć właśnie swój początek już na etapie przedszkola, bo wtedy łatwiej będzie dziecku zaistnieć w roli ucznia i kolegi. Przedszkolne grupy integracyjne mają wspólną potrzebę wszechstronnego rozwoju wszystkich dzieci tam uczęszczających, niezależnie od stopnia sprawności fizycznej czy umysłowej. Oddziaływania zamierzone i niezamierzone ukierunkowane na rozwój i indywidualne podejście do jednostki w efekcie modelują prawidłowe relacje interpersonalne pomiędzy rówieśnikami. Priorytetem jest, aby nauczyć dziecko i wskazać mu możliwości do podejmowania działań na miarę własnego potencjału rozwojowego, wiary we własne siły, a w efekcie przygotować do życia w społeczeństwie. Obserwując zachowania dzieci w grupach integracyjnych jesteśmy przekonane, że socjalizacja pogłębia poczucie więzi pomiędzy nimi, pobudza wyobraźnię przedszkolaków, wzmaga akceptację emocjonalną jednych i drugich oraz kształtuje korzystną pozycję i podmiotowość w podejmowanych decyzjach i działaniach dziecięcych. Można by rzec, że każdy od każdego czegoś się uczy, każdy musi znaleźć swoje miejsce w grupie i poradzić sobie z powstającymi trudnościami.

        W dziecięcych grupach integracyjnych dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych mogą samorealizować się w różnych rodzajach aktywności, zaspokajać swoje potrzeby psychiczne, nabywać społeczne umiejętności i uczyć się pełnienia ról społecznych. Obcujące ze sobą dzieci nabywają i przyswajają różne zachowania, wspólne codzienne przebywanie, praca i zabawa są dla nich naturalne. Dzięki temu osiągają coraz wyższy poziom dojrzałości społecznej. Wszelkie odmienności, zarówno w cechach, jak i zachowaniach i postawach, są naturalnym składnikiem wpisanym w funkcjonowanie wychowanków i traktowane jako naturalny objaw życia, tak jak płacz, śmiech, smutek, lęk, nadzieja, oczekiwanie czy tęsknota.

        Mądre dzieciństwo stanowi silny fundament w życiu dorosłym. Dlatego istotne jest, by rzeźbić w dziecku od najmłodszych lat przekonanie, że jest ono wyjątkowe, niepowtarzalne, niezwykłe.

        Ogromna tu rola pedagoga – nauczyciela, którego zadaniem jest niwelowanie poczucia społecznego odrzucenia, a jednocześnie wyodrębnianie tego, co dzieci łączy, akcentowanie wspólnych potrzeb i zainteresowań , wspieranie „mocnych stron”. Specyfika pracy w grupie integracyjnej jest realizowana przez dobór takich treści i metod, które rozwijają w dziecku postawę tolerancji akceptującej, wyzwalają empatię oraz zachowania prospołeczne. Grupa integracyjna często jest dla wielu dzieci pierwszym spotkaniem z dzieckiem niepełnosprawnym. Zdarza się, że zachowanie dziecka z orzeczeniem odbiega od przyjętych norm i zasad, a wynika to ze specyfiki ich funkcjonowania. Toteż naszym celem jest dążenie do zespolenia, jednoczenia grupy jako całości i silna identyfikacja z grupą. I to, w jaki sposób wykorzystamy wszystkie możliwości w tworzeniu warunków pełnej integracji społecznej dzieci zależy w dużej mierze od nas – pedagogów już na początku edukacji przedszkolnej.

Istotne znaczenie w procesie integracji ma:

-znajomość wiedzy o funkcjonowaniu dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych; o metodach, formach pracy,

- umiejętność rozpoznawania trudności oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych i potrzeb dziecka niepełnosprawnego,

- umiejętność współpracy ze specjalistami,

- umiejętność podejmowania decyzji,

- ułatwienie wzajemnego poznania się dzieci pełnosprawnych i niepełnosprawnych, zrozumienia indywidualnych różnic, motywów ich działania,

- ciągłe uświadamianie dzieciom, że każdy człowiek jest inny i każdy ma prawo być inny,

- dostrzeganie i docenianie nawet najmniejszych sukcesów lub postępów dziecka, wzmacnianie jego mocnych stron,

- koncentracja na potrzebach, możliwościach i zainteresowaniach swoich dzieci,

- bycie zwolennikiem autonomii każdego dziecka,

- rozbudzenie zdolności obserwacyjnych, naśladowczych i twórczych, takich jak: samodzielność, odwaga, tolerancja dla innych, empatia, świadomość i pełnienie obowiązków względem społeczeństwa.

      Nauczyciel to ktoś, kto prowadzi innego człowieka po ścieżkach rozwoju, przygotowuje go do życia w otaczającym ich świecie, a także do decydowania o własnym losie. Powinien się wykazywać cierpliwością, wytrwałością, wyrozumiałością, sprawiedliwością, opanowaniem w działaniu, elastycznością oraz niebywałą empatią.

        Funkcjonowanie dzieci w przedszkolu w dużej mierze zależne jest od środowiska rodzinnego. To właśnie rodzice przekazują dziecku wartości, normy, wzory zachowań i obyczaje kulturowe społeczeństwa, do którego przynależy, uczą właściwych postaw, akceptacji odmienności i tolerancji. Wspólny pobyt dzieci w grupie integracyjnej jest również z korzyścią dla rodziców dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Uczą się oni adekwatnego oceniania możliwości swojego dziecka, przeżywają radość, że ich pociecha została w naturalny sposób zaakceptowana w grupie, zacieśniają się między nimi uczucia emocjonalne. Po szoku, rozczarowaniu i bólu w momencie zdiagnozowania niepełnosprawności u jego dziecka mają możliwość przekonania się, że są równie ważni jak inni rodzice, uczą się akceptacji swojego dziecka, miłości do niego i podążania za nim. W opinii rodziców integracja daje dzieciom wiarę we własne siły, uczy mądrze sobie nawzajem pomagać, powoduje zanik niezdrowej rywalizacji na rzecz zgodnego współdziałania, ułatwia nawiązywanie pozytywnych interakcji oraz kształtuje wiele umiejętności społecznych i komunikacyjnych.

            Niestety jeszcze sporo przed nami, statystyki podkreślają cały czas segregacyjny, izolacyjny model edukacji dzieci niepełnosprawnych. A wynika to przede wszystkim z niewiedzy, stereotypowym wyobrażeniu o niepełnosprawności i często z braku kontaktu z tymi osobami. Dlatego proces integracji należy rozpocząć jak najwcześniej, już w dzieciństwie, od pierwszych dni przebywania dziecka w przedszkolu, ponieważ w tym wieku przyjmują one chętnie to, co nowe, odmienne jako sytuację naturalną, są podatne na perswazję, skłonne do naśladowania.

         Odpowiednie warunki stworzone przedszkolom, dostosowanie pomieszczeń, zakup specjalistycznych pomocy dydaktycznych, dodatkowe fundusze na wspomaganie rozwoju będą poszerzały obszary kontaktów z niepełnosprawnymi dziećmi. Umożliwią osiągnięcie wyższego stopnia gotowości do wzajemnego komunikowania się na poziomie kontaktów interpersonalnych.

        Funkcjonowanie przedszkola z grupami integracyjnymi to działanie nie tylko na rzecz mniejszości, jaką są dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, ale też na rzecz wszystkich dzieci w grupie. Najkorzystniej jest wykształcić właściwą postawę w procesie wychowawczym wtedy, gdy tylko zaczynają się kształtować postawy - akceptujące lub odrzucające. Dzieci z orzeczeniami, przebywając w przedszkolu ze wszystkimi dziećmi, mają podwójną szansę - przekonać rówieśników o swoich różnych zaletach, a więc dowieść, że mogą być również cennymi partnerami w zabawie, przyjaźni, jak pozostałe dzieci, a także przekonać siebie samych o tym, że mogą na równych prawach funkcjonować w środowisku rówieśniczym. Kształcenie integracyjne przynosi więc korzyści zarówno dzieciom z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego i ich rodzicom, ale również i ich rówieśnikom wraz rodzicami oraz nauczycielom.

        W tak pomyślanej edukacji liczenie się z różnorodnością, indywidualnymi drogami rozwoju staje się zasadą postępowania pedagogicznego i wypadkową humanizacji życia codziennego, co oznacza możliwe pełne poznanie i zaspokojenie potrzeb oraz aspiracji edukacyjnych dzieci, a także stymulowanie ich rozwoju. Respektowanie prawa każdego człowieka do życia gwarantuje mu udział i godne miejsce we wspólnocie ogólnoludzkiej.

        W naszym przedszkolu forma kształcenia integracyjnego funkcjonuje od 3 lat. W pierwszym roku powstał jeden oddział, w kolejnych latach nastąpiło zapotrzebowanie na kolejne dwa oddziały.

Zalety grupy integracyjnej:

  • Mała liczebność (max. 20 dzieci, w tym 3 – 5 dzieci z orzeczeniem o kształceniu specjalnym).
  • Kolejna zaleta grupy integracyjnej to praca dwóch nauczycieli jednocześnie: nauczyciela prowadzącego i nauczyciela wspomagającego. Grupy pracują w oparciu o podstawę programową wychowania przedszkolnego.

        Dla dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych program jest modyfikowany, czyli dostosowany do dynamiki rozwoju, możliwości dzieci i ich indywidualnego tempa pracy.

        Podczas zajęć występuje indywidualizacja w procesie uczenia się. Zadania dla dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych są dostosowane do ich możliwości rozwojowych o różnym stopniu trudności, doskonalące słabiej funkcjonujące sfery, a to wyznacza czas, którego dzieci potrzebują znacznie więcej do wykonania określonego zadania. Najczęściej jednak organizowane są takie sytuacje dydaktyczne i wychowawcze, w których wszystkie dzieci podejmują wspólne, różnorodne działania, są partnerami, razem pokonują trudności i osiągają sukcesy. Sytuacje te sprzyjają nie tylko uspołecznieniu, ale podnoszą poczucie własnej wartości i budzą wiarę w swoje możliwości.

        Jednocześnie na potrzeby małego dziecka w naszym w przedszkolu prowadzone jest wczesne wspomaganie rozwoju. Są to wielospecjalistyczne, kompleksowe i intensywne działania mające na celu stymulowanie funkcji odpowiedzialnych za rozwój psychofizyczny i komunikację dziecka niepełnosprawnego lub zagrożonego niepełnosprawnością. Od chwili wykrycia niepełnosprawności do czasu podjęcia przez dziecko nauki w szkole, placówka oferuje pomoc i wsparcie rodzicom, a także rodzinie w nabywaniu przez nich kompetencji i umiejętności postępowania z dzieckiem w oparciu o indywidualny program wczesnego wspomagania. Zespół wczesnego wspomagania to specjaliści mający przygotowanie do pracy z małymi dziećmi o nieharmonijnym rozwoju, a są to: pedagog specjalny, psycholog, oligofrenopedagog, logopeda i terapeuta integracji sensorycznej.

        Przedszkole utrzymuje stałe kontakty ze środowiskiem lokalnym, z innymi placówkami oświatowymi, ośrodkami kultury, jak również aktywnie uczestniczy w wielu uroczystościach (spotkania świąteczne, Dzień Babci i Dziadka, Święto Rodziny). Od dwóch lat organizowany jest cyklicznie Dzień Terapeuty. Udział w tych imprezach daje możliwość dzieciom zaprezentowania swoich umiejętności muzycznych, tanecznych, plastycznych, recytatorskich, aktorskich i sportowych. Uczestnictwo w tych aktywnościach daje motywację do działania, podnosi samoocenę dziecka oraz wzmacnia wiarę we własne siły. Podczas spotkań w ramach Dnia Terapeuty rodzice dzieci z orzeczeniami wraz innymi rodzicami wymieniają się swoimi spostrzeżeniami, doświadczeniami, przyjmują wskazówki i rady dotyczące opieki i funkcjonowania w życiu codziennym swoich pociech. W spotkaniach uczestniczą również specjaliści/terapeuci, z którymi rodzice mogą na bieżąco skonsultować interesujące ich kwestie lub rozwiać wszelkie wątpliwości.

Przedszkole aktywnie uczestniczyło w konferencjach jako współorganizator:

-„Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka - przykłady dobrych praktyk” 11.04.2013r.

- „Wczesna interwencja szansą na optymalny rozwój" mająca na celu popularyzowanie wśród społeczeństwa znaczenia istoty wczesnej interwencji, profilaktyki i jej wpływu na proces rehabilitacji. 20-21.09.2013r. Podczas tych konferencji przedstawiono różnorodne, bardzo ciekawe rozwiązania stosowane w codziennej praktyce, które zapewne są przykładem dla innych, a jednocześnie inspiracją do tworzenia i doskonalenia warsztatu pracy.

        Wszyscy pracownicy przedszkola to wysoko wykwalifikowana, zaangażowana i odpowiedzialna kadra pedagogiczna. Systematycznie rozwijająca własną aktywność zawodową poprzez udział w wielu kursach doskonalących, szkoleniach, warsztatach samokształceniowych, co ułatwia wprowadzanie nowatorskich metod pracy.

         Placówka jest przystosowana do indywidualnych potrzeb dzieci. Przedszkole posiada: gabinet terapeutyczny wyposażony w specjalistyczne pomoce dydaktyczne i programy multimedialne pozwalające na optymalną pracę z dzieckiem; salę gimnastyczną wyposażoną w sprzęt sportowy i sprzęt do prowadzenia terapii SI; gabinet logopedyczny wyposażony w programy do diagnozy i ćwiczeń logopedycznych; pracownię plastyczną oraz bibliotekę.

        Wychowanie i kształcenie integracyjne przynosi korzyści każdemu dziecku w przedszkolu oraz całej społeczności przedszkolnej, a w przyszłości pozwoli stworzyć bardziej wyrozumiale, tolerancyjne i pozytywnie nastawione społeczeństwo.


Bibliografia:

- Danuta Al-Khamisy (red.), Integracja społeczna Praktyczne próby wdrażania, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2002.

- Danuta Al-Khamisy, Edukacja przedszkolna, a integracja społeczna, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2006.

- Antoni Balejko, Monika Zińczuk, Terapia Pedagogiczna w teorii i praktyce, Wydawnictwo „Logopeda Radzi” Uniwersytet w Białymstoku, 2006.

- Adam Stankowski, Małgorzata Balukiewicz (red.), O trudnej sztuce bycia razem, czyli różne oblicza integracji, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2006.

Nauczycielki Przedszkola Samorządowego Nr 32„Bajkowe Miasteczko” w Białymstoku

mgr Anna Zalesko

mgr Katarzyna Olędzka

mgr Urszula Oracz